{"id":18174,"date":"1998-05-15T13:25:26","date_gmt":"1998-05-15T11:25:26","guid":{"rendered":"https:\/\/www.gioventurapiemonteisa.net\/2020\/?p=18174"},"modified":"1998-05-15T13:25:26","modified_gmt":"1998-05-15T11:25:26","slug":"guiu-sobiela-caanitz-perche-lenga-piemonteisa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.gioventurapiemonteisa.net\/2020\/?p=18174","title":{"rendered":"Guiu Sobiela-Caanitz: P\u00ebrch\u00e8 \u00ablenga piemont\u00e8isa\u00bb?"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 13px; line-height: 19px;\">Perch\u00e8 &#8220;lenga piemont\u00e8isa&#8221;? \u00cbl piemont\u00e8is a sar\u00eca pa un dialet \u00ebd l&#8217;italian? Coj ch&#8217;a l&#8217;han parl\u00e0 prima &#8216;d mi a l&#8217;han d\u00e0it v\u00e0ire bon-e rason \u00ebd pens\u00e9 che &#8216;l piemont\u00e8is a l&#8217;\u00e9 na lenga.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 13px; line-height: 19px;\">I vor\u00ebr\u00eca sit\u00e9 doi \u00e0utri autor ch&#8217;a mostro ci\u00e0ir e net che &#8216;l piemont\u00e8is a peul pa esse &#8216;n dialet \u00ebd l&#8217;italian:<\/span><\/p>\n<div style=\"text-align: justify; padding-left: 30px;\"><span style=\"font-size: 13px;\">&#8211; Dante Alighieri ant ij prim agn d\u00ebl T\u00ebrzent a l&#8217;ha scriv\u00f9 an latin <em>De vulgari eloquentia<\/em>, la prima descrission dij dialet d&#8217;ltalia. Ant \u00ebl prim dij doi l\u00ecber, cap\u00ectol XV, a dis <em>&#8220;Turin e Lissandria as treuvo cos\u00ec davzin ai confin d&#8217;ltalia ch&#8217;a peulo nen av\u00e8je &#8216;d dialet pur. Soe parlade a son motobin brute, ma f\u00ecn-a s&#8217;a fusso le p\u00ec bele, a son cos\u00ec m\u00ebs-ci\u00e0 con d&#8217;\u00e0utre ch&#8217;a son pa vreman italian-e&#8221;.<\/em><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify; padding-left: 30px;\"><span style=\"font-size: 13px;\">&#8211; El gran lenghista alman Lausberg a l&#8217;ha scriv\u00f9 n&#8217;euvra fondamental an sle parlade romanze: <em>Romanische Sprachwissenschaft<\/em>, tersa edission d\u00ebl 1969. A-i divid \u00ebl terit\u00f2ri dle lenghe romanze an tre part:<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify; padding-left: 60px;\"><span style=\"font-size: 13px;\">1. La Rom\u00e0nia &#8216;d ponent: portugal\u00e8is, spagneul, catalan, provensal, frans\u00e8is, ladin e le parlade dla Padania, fra l&#8217;\u00e0utr cole d\u00ebl Piemont;<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 13px;\">2. la Rom\u00e0nia &#8216;d levant: Italia central e meridional. C\u00f2rsica e Romen\u00eca, con la Moldavia e ij cit grup romen dij Balcan;<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 13px;\">3. la Sardegna.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify; padding-left: 30px;\"><span style=\"font-size: 13px;\">Lausberg a scriv ancora che &#8216;l confin fra la Rom\u00e0nia &#8216;d ponent e cola &#8216;d levant, an s\u00ebl crest \u00ebd j&#8217;Apnin, apeupr\u00e9 da P\u00e9saro fin-a La Spessia, a-i era gi\u00e0 ant \u00ebl temp dij roman.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify; padding-left: 30px;\"><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 13px;\">Costa Consulta, donca, a veul promeuve un <strong>&#8220;bilenghism integral an minca situassion \u00ebd la vita social, par\u00e8j \u00ebd com a l&#8217;\u00e9 fasse an Catalogna&#8221;<\/strong>. Ant la Catalogna aut\u00f2noma, \u00ebl prim pressident Enric Prat de la Riba (1914-1917) a l&#8217;ha but\u00e0 fin a la confusion \u00ebd le graf\u00ece, a l&#8217;ha sern\u00f9 p\u00ebr le publicassion ufissiaj le r\u00e9gole ortogr\u00e0fiche p\u00ec sempie e rassionaj ch&#8217;a tnis\u00eco cont \u00ebd tute le variet\u00e0 regionaj, cole d&#8217;un professor \u00ebd ch\u00ecmica ch&#8217;a l&#8217;era an-namorasse &#8216;d soa lenga. Coste n\u00f2rme ancora ancheuj a son cole d\u00ebl catalan. \u00cbs professor a l&#8217;ha peui public\u00e0 na gram\u00e0tica e un dissionari mach an catalan. Peui, apress j&#8217;agn d&#8217;opression, a l&#8217;\u00e9 surt\u00eca n&#8217;encicloped\u00eca &#8216;dc\u00f2 costa tuta al catalan.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 13px;\"><strong>Serv-se &#8216;d na lenga an minca n&#8217;ocasion a veul d\u00ec publich\u00e9 an tuti ij camp, c\u00f2 &#8216;d tradussion.<\/strong> La lenga catalan-a d&#8217;ancheuj a l&#8217;\u00e9 un t\u00e8it d\u00eb dzora ai dialet catalan dij Pireneo, \u00ebd Barslon-a, d\u00ebl Pais Valensian, dj&#8217;\u00ccsole Bale\u00e0riche e dla sit\u00e0 d&#8217;Alghero\/L&#8217;Alguer an Sardegna.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 13px;\">Ij dissionari &#8216;d Br\u00e9 e &#8216;d Grib\u00e0ud (\u00cbl Neuv Grib\u00e0ud) a I&#8217;han v\u00e0ire m\u00e9rit. Un ch&#8217;a l&#8217;\u00e9 ancora mai st\u00e0it mension\u00e0 a l&#8217;\u00e9 ch&#8217;<strong>a ten-o cont \u00ebd le variet\u00e0 regionaj d\u00ebl Piemont\u00e8is<\/strong>, dzoratut \u00ebd la diversit\u00e0 d\u00ebl vocabolari. A l&#8217;\u00e9 disse che la basi dla lenga piemont\u00e8isa a l&#8217;\u00e9 &#8216;l turin\u00e8is. As capiss che Turin a l&#8217;era capital fin l&#8217;ann 1865 e ch&#8217;a l&#8217;\u00e9 rest\u00e0 la sit\u00e0 p\u00ec amportanta d\u00ebl Piemont; a l&#8217;\u00e9 p\u00ebr l\u00f2n che la lenga piemont\u00e8isa d&#8217;ancheuj a l&#8217;\u00e9 an granda part turin\u00e8isa. Tutun, ij dissionari &#8216;d Br\u00e9 e &#8216;d Grib\u00e0ud a deuvro &#8216;dc\u00f2 le forme d\u00ebl piemont\u00e8is \u00ebd levant. Un monfrin, s&#8217;a l&#8217;ha p\u00ec car, a peul \u00ebscrive &#8220;pianze&#8221; nop\u00e0 &#8216;d &#8220;pior\u00e9&#8221;, &#8220;binej&#8221; nop\u00e0 &#8216;d &#8220;b\u00ebsson&#8221;, &#8220;scossal&#8221; nop\u00e0 &#8216;d &#8220;faudal&#8221;, &#8220;lacc&#8221; nop\u00e0 &#8216;d &#8220;l\u00e0it&#8221;, e v\u00eca f\u00f2rt.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 13px;\">D\u00ebl rest, \u00ebl grand poeta Pinin Pac\u00f2t a l&#8217;era monfrin \u00ebd Cast\u00e9l d&#8217;Anon.<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 13px;\">N&#8217;\u00e0utr avantagi d\u00ebl Neuv Grib\u00e0ud a l&#8217;\u00e9 &#8216;l cit dissionari &#8216;d <strong><a href=\"https:\/\/www.gioventurapiemonteisa.net\/2020\/wp-content\/uploads\/docs\/toponomastica%20piemonteisa.pdf\" target=\"_blank\">toponom\u00e0stica<\/a> <\/strong>a la fin d\u00ebl volum: <strong>\u00ebl bilenghism a d\u00ebv val\u00e8j \u00ebdc\u00f2 p\u00ebr ij n\u00f2m dij pais e dle sit\u00e0.<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 13px;\">I vor\u00ebr\u00eca ancora arcord\u00e9 ch&#8217;ij confin \u00ebd la Region Piemont a son artifissiaj e a son nen dasp\u00ebrtut coj d\u00ebl piemont\u00e8is. Da na mira lengh\u00ecstica, a son piemont\u00e8is un t\u00f2ch \u00ebd Lomlin-a, ant la provincia &#8216;d Pav\u00eca, e dzoratut j&#8217;\u00e0ute valade dle doe B\u00f3rmie ant la provincia &#8216;d Saon-a. Coms\u00ebss\u00eca, <strong>ij confin d\u00ebl piemont\u00e8is a son nen \u00ebd righe, ma pit\u00f2st \u00ebd fasse &#8216;d tranzission.<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 13px;\"><strong>Travaj\u00e9 p\u00ebr la lenga piemont\u00e8isa a veul d\u00ec travaj\u00e9 p\u00ebr \u00ebl Piemont e &#8216;dc\u00f2 per le region avzin-e<\/strong>. Liguria e Lombard\u00eca, ch&#8217;a son \u00ebdc\u00f2 lor a l&#8217;arserca &#8216;d soe r\u00e8is, e a la fin dij cont travaj\u00e9 p\u00ebr l&#8217;Europa ch&#8217;a l&#8217;ha da manca &#8216;d patrie naturaj. \u00cbl grand poeta provensal Mistral a dis\u00eca: <em>Quau ten sa lengo, ten la clau \/ que di cadeno lou deli\u00e9uro.<\/em> <strong>Chi ch&#8217;a l&#8217;ha soa lenga, a l&#8217;ha la ciav \/ che da le caden-e a lo delivra.<\/strong><\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #ffffff; font-size: 13px; line-height: 19px;\">&#8230;\u2022<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><span style=\"color: #ffffff;\">.\u00a0<\/span><\/div>\n<div style=\"text-align: right;\"><strong style=\"font-size: 13px; line-height: 19px;\"><em>Guiu Sobiela-Caanitz<\/em><\/strong><em style=\"font-size: 13px; line-height: 19px;\">, an su Gioventura Piemont\u00e8isa, Magg 1998<\/em><\/div>\n<div style=\"padding-left: 90px; text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 13px;\">\u00a0<\/span><br \/>\n<em><span style=\"font-size: 13px;\">Guiu Sobiela-Caanitz (z\u00e0 M\u00e8mber d\u00ebl Comit\u00e0 Sient\u00ecfich \u00ebd la <\/span><\/em><span style=\"font-size: 13px;\">Consulta p\u00ebr la Lenga Piemont\u00e8isa<\/span><em><span style=\"font-size: 13px;\">), a nass d\u00ebl 1935 ant ij Pireneo catalan (sota la Fransa dal 1659). A l&#8217;\u00e9 mn\u00f9 a st\u00e9 an \u00cbsv\u00ecssera ant \u00ebl 1959 p\u00ebr nen f\u00e9 la gu\u00e8ra d&#8217;Alger\u00eca. Laure\u00e0 an bele l\u00e9tere dl&#8217;Universit\u00e0&#8217; d Salzburg (\u00c0ustria) con na tesi an sla lenga piemont\u00e8isa.<\/span><\/em><br \/>\n<em> <span style=\"font-size: 13px;\">A parla e a scriv I&#8217;alman, l&#8217;ingl\u00e8is e scasi tute le lenghe romanze. A viv ant ij Grison, ant\u00e9 a l&#8217;\u00e9 st\u00e0it esaminator \u00ebd la maturit\u00e0 sv\u00ecssera p\u00ebr l&#8217;italian e &#8216;l retoladin. Autor \u00ebd v\u00e0ire publicassion an sle lenghe &#8220;taj\u00e0&#8221; o mnass\u00e0 d&#8217;Europa. M\u00e8mber d\u00ebl Consej editorial \u00ebd l&#8217;arvista ant\u00ebrnassional <\/span><\/em><span style=\"font-size: 13px;\">Europa Ethnica<\/span><em><span style=\"font-size: 13px;\">. A scriv an s\u00ebl cotidian dij Grison <\/span><\/em><span style=\"font-size: 13px;\">La Quotidiana<\/span><em><span style=\"font-size: 13px;\">.<\/span><span style=\"font-size: 13px;\">\u00a0<\/span><\/em><\/div>\n<p style=\"text-align: center;\">\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Perch\u00e8 &#8220;lenga piemont\u00e8isa&#8221;? \u00cbl piemont\u00e8is a sar\u00eca pa un dialet \u00ebd l&#8217;italian? Coj ch&#8217;a l&#8217;han parl\u00e0 prima &#8216;d mi a l&#8217;han d\u00e0it v\u00e0ire bon-e rason \u00ebd &hellip;<\/p>\n<p class=\"read-more\"> <a class=\"\" href=\"https:\/\/www.gioventurapiemonteisa.net\/2020\/?p=18174\"> <span class=\"screen-reader-text\">Guiu Sobiela-Caanitz: P\u00ebrch\u00e8 \u00ablenga piemont\u00e8isa\u00bb?<\/span> Leggi tutto \u00bb<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8,15,13],"tags":[],"class_list":["post-18174","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-articoli","category-documentassion","category-politica_linguistica"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.gioventurapiemonteisa.net\/2020\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18174","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.gioventurapiemonteisa.net\/2020\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.gioventurapiemonteisa.net\/2020\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gioventurapiemonteisa.net\/2020\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gioventurapiemonteisa.net\/2020\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18174"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.gioventurapiemonteisa.net\/2020\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18174\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.gioventurapiemonteisa.net\/2020\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18174"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gioventurapiemonteisa.net\/2020\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18174"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gioventurapiemonteisa.net\/2020\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18174"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}