{"id":2886,"date":"2010-12-28T13:07:07","date_gmt":"2010-12-28T12:07:07","guid":{"rendered":"https:\/\/www.gioventurapiemonteisa.net\/2020\/?page_id=2886"},"modified":"2010-12-28T13:07:07","modified_gmt":"2010-12-28T12:07:07","slug":"la-literatura-piemonteisa","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.gioventurapiemonteisa.net\/2020\/?page_id=2886","title":{"rendered":"La Literatura piemont\u00e8isa"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: right;\"><span style=\"color: #ffffff;\">.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong style=\"font-size: 13px;\"><a href=\"https:\/\/www.gioventurapiemonteisa.net\/2020\/?page_id=2895\" target=\"_self\">Mila agn \u00ebd literatura piemont\u00e8isa<\/a> <\/strong><em style=\"font-size: 13px;\">&#8211; la st\u00f2ria dle litre piemont\u00e8ise an abres\u00e9<\/em><br \/>\n<span style=\"color: #ffffff;\"><strong>&#8211;<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify; padding-left: 30px;\"><span style=\"font-size: 13px; line-height: 19px;\">\u00ab&#8230; la literatura an lenga piemont\u00e8isa a l\u2019\u00e9 and\u00e0ita arlongh \u00ebd vieuj e a l\u2019\u00e9 riv\u00e0 a \u2018d d\u00ebslup ch\u2019as d\u00ebsl\u00f2gno d\u2019autut da la produssion ant j\u2019\u00e0ute lenghe regionaj italian-e pr\u00f2pe mach p\u00ebr soa bondosa produssion an pr\u00f2sa, da soa anviarura fin-a al di d\u2019ancheuj.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 13px; line-height: 19px;\">P\u00ebrch\u00e8 costa diferensa ancreusa an tra muse sab\u00e0ude e muse regionaj ant \u00ebl rest d\u2019Italia?<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify; padding-left: 30px;\"><span style=\"font-size: 13px; line-height: 19px;\">Temp \u00ebsgair\u00e0 s\u00ebrch\u00e9 \u2018l r\u00ebscontr ant le st\u00f2rie literarie italian-e, ch\u2019a rivo gnanca a defin\u00ec a dover \u00ebl concet \u00ebd literatura regional e a d\u00ebsvelo na gnocar\u00eca ant\u00ebrdoanta d\u00ebdnans al fen\u00f2meno massiss \u00ebd la produssion an lenghe regionaj (disomslo an passand: a l\u2019\u00e9 nen \u00ebstaje na sola st\u00f2ria literaria ch\u2019a l\u2019\u00e0bia sav\u00f9 distingue an meud savant an tra dialet e lenga regional o ch\u2019a l\u2019abia sit\u00e0 j\u00eb scrit \u00ebd chi che a l\u2019ha arfud\u00e0 \u2018l concet \u00ebd literatura regional sensa con s\u00f2n camp\u00e9 al bial la lenga dij c\u00e9).<\/span><br \/>\n<span style=\"font-size: 13px; line-height: 19px;\">Temp \u00ebsgair\u00e0 c\u00f2 arserch\u00e9 \u2018l r\u00ebscontr ant ij l\u00ecber bin numros ch\u2019a son surt\u00ec an Italia an sla literatura regional an si \u00f9ltim ani. A bastr\u00e0 d\u00ec ch\u2019a l\u2019\u00e9 nen \u00ebstaje \u2018n sol trat\u00e0 o na sola antolog\u00eca ch\u2019a l\u2019\u00e0bia mension\u00e0 \u2018l f\u00e0it che tant \u00ebl venessian, che \u2018l piemont\u00e8is a son \u00ebst\u00e0ite lenghe d\u00eb stat p\u00ebr scasi \u2018n mil\u00e8is, antramentre che \u2018l toscan a l\u2019ha av\u00f9 \u2018s r\u00f2l mach p\u00ebr un s\u00e9col e mes. <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify; padding-left: 30px;\"><span style=\"font-size: 13px; line-height: 19px;\">L\u2019ant\u00ebrdoansa a f\u00e9 \u2018d distinsion auss\u00ec fondamentaj a tira motobin d\u00eb studios a f\u00e9 fassin-a \u2018d tut e a m\u00ebs-c\u00e9 \u2018d dialet campagnin con \u00ebd lenghe d\u00eb stat, da andova ch\u2019a-i ven peui l\u2019ant\u00ebrdoansa a s-ciair\u00ec p\u00ebrch\u00e8 che ant ij prim i artrovoma mach \u00ebd bosinade, antratant che ant j\u2019\u00f9ltime a foson-o \u2018d g\u00e9ner bin p\u00ec soas\u00ec, dzortut da la mira dij registr lengh\u00ecstich. Dr\u00f2lo p\u00ebr dr\u00f2lo, a l\u2019\u00e9 peui pr\u00f2pe r\u00ebsguard al Piemont che le sernie antol\u00f2giche a d\u00ebscheurvo l\u2019ancompetensa p\u00ec crijanta: p\u00f2ch an sla poes\u00eca, gnente an sla pr\u00f2sa e scur b\u00f2rgn an s\u00ebl teatro e an s\u00ebl giornalism.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify; padding-left: 30px;\"><span style=\"font-size: 13px; line-height: 19px;\">\u00cbl r\u00ebscontr, salacad, a va s\u00ebrc\u00e0 ant una realt\u00e0 st\u00f2rica che, malgr\u00e9 ij d\u00ebsmascrament \u00ebd l\u00eb st\u00f2rich angl\u00e8is Denis Mack-Smith, ij savan italian a tiro anans a nen vor\u00e8j arvel\u00e9: <strong>\u00ebl Piemont, soa monarch\u00eca e soa gent a son \u00ebst\u00e0it arlongh ij s\u00e9coj n\u2019esse pol\u00ectich, sossial e militar dasp\u00ebrchiel, con soa diplomass\u00eca, soa andiura, soa lenga e soa coltura<\/strong>. Cole peui ch\u2019a sio st\u00e0ite le virvire e ij viramolin \u00ebd l\u00eb stat sab\u00e0ud an tra Chamb\u00e9ry e Turin, an tra ciamade \u2018d cheur d\u00ebdl\u00e0 e d\u00ebds\u00e0 dj\u2019Alp, an tra domini perd\u00f9 e t\u00e8re arpij\u00e0, a conta bin p\u00f2ch: l\u00f2n ch\u2019a conta a l\u2019\u00e9 che \u2018l duc\u00e0 sab\u00e0ud a l\u2019era n\u00eb stat andipendent e dasp\u00ebrchiel, con un sovran, na gent e, p\u00ebr conseguensa, na tradission coltural e literaria bin anreis\u00e0.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify; padding-left: 30px;\"><span style=\"font-size: 13px; line-height: 19px;\">Ma dc\u00f2 an comparand la <em>Serenissima<\/em> con ij Duc\u00e0 Sab\u00e0ud, da la mira lengh\u00ecstica costi-s\u00ec a l\u2019han giug\u00e0 un r\u00f2l \u00ebd guida e \u2018d model che Venessia a l\u2019ha mai vors\u00f9 pijesse anvers soe t\u00e8re. Da s\u00f2n ij piemont\u00e8is a l\u2019han avune na <\/span><em style=\"font-size: 13px; line-height: 19px;\">koin\u00e9<\/em><span style=\"font-size: 13px; line-height: 19px;\"> an mes e d\u00ebdzora d\u00ebl bolversament dij vari dialet, ch\u2019a l\u2019ha sempe argioj\u00ec d\u2019un gran prestigi: dasp\u00ebrtut, an camp laur\u00e0 e an sit\u00e0 arfin\u00e0, &#8220;parl\u00e9 turin\u00e8is&#8221; a l\u2019\u00e9 sempe st\u00e0it un bel parl\u00e9, amir\u00e0 e anvidi\u00e0. Tute j\u2019euvre literarie piemont\u00e8ise, motobin soens \u00ebl frut \u00ebd ment f\u00ebrling\u00f2te nen \u00ebd Turin, a son ambib\u00ece ant la <\/span><em style=\"font-size: 13px; line-height: 19px;\">koin\u00e9<\/em><span style=\"font-size: 13px; line-height: 19px;\"> turin\u00e8isa an meud e forme d\u00ebsvari\u00e0. E p\u00ebr s\u00f2n \u00ebl piemont\u00e8is, lenga popolar e nobiliar al midem temp, a l\u2019\u00e9 st\u00e0ita lenga \u2018d travaj, d\u00eb stat, \u00ebd Bin, \u00ebd gu\u00e8ra, \u00ebd pas. <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify; padding-left: 30px;\"><span style=\"font-size: 13px; line-height: 19px;\">Gnun-e manere da scapeje donca: se cost a l\u2019era l\u2019andi dl\u2019arian, as duv\u00eca riv\u00e9 a \u2018d realisassion literarie \u2018me la pr\u00f2sa, pr\u00f2pe p\u00ebrch\u00e8 che na lenga dovz\u00e0 p\u00ebr \u00ebl travaj e p\u00ebr la vita \u2018d tuti ij di t\u00f2st o tard a finiss p\u00ebr deje pabi e bovron nen mach a \u2018d document pr\u00e0tich, ma \u2018dc\u00f2 molagi e ansigh a \u2018d g\u00e9ner \u2018me \u2018l teatro, la conta e, d\u2019arc\u00e0uss, \u00ebl giornalism e \u2018l romanz.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify; padding-left: 30px;\"><span style=\"font-size: 13px; line-height: 19px;\">[&#8230;] \u00cbl piemont\u00e8is, a parte dal Setsent e peui viaman sempe p\u00ec anandi\u00e0 ant l\u2019Eutsent, a l\u2019\u00e9 na lenga bin arpresent\u00e0 ant un mal\u00f2ch \u00ebd document d\u00ebsvari\u00e0, ma dzortut an tre g\u00e9ner che a difeto ant la produssion an toscan, pr\u00f2pe p\u00ebrch\u00e8 che p\u00ebr bin tr\u00f2p temp a l\u2019\u00e9 st\u00e0ita mach lenga d\u2019\u00e0rcad e nen lenga d\u00eb stat: la balada-conta, \u00ebl teatro e \u2018l romanz. Aranda a costi g\u00e9ner i trovoma la d\u00ebsbordanta produssion oral, ch\u2019a l\u2019ha dane \u2018d cant, \u00ebd f\u00e0ule e \u2018d novele an bail\u00e0 tachisse e d\u00ebsvari\u00e0 con la produssion p\u00ec savanta, ma mai d\u00ebsgionz\u00f9e dai gust dij n\u00f2bij e dal favor popolar. Ansoma, a l\u2019\u00e9 mai scrivusse an piemont\u00e8is ant \u00ebl midem veuid sossial ch\u2019a l\u2019ha compagn\u00e0 la scritura an italian p\u00ebr tanti s\u00e9coj. L\u2019autor \u00ebd pr\u00f2sa e \u2018d teatro, an particolar, a sav\u00eca ben che s\u00f2 travaj a sar\u00eca peui st\u00e0it sotm\u00ebt\u00f9 a la conv\u00e0lida d\u00ebl p\u00f9blich e \u2018l teatro an piemont\u00e8is a l\u2019avr\u00eca mai pod\u00f9 anandiesse a \u2018d creassion lengh\u00ecstiche me cole port\u00e0 da l\u2019Alfieri anans e dal Monti apress.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify; padding-left: 30px;\"><span style=\"font-size: 13px; line-height: 19px;\">S\u00f2n, binel\u00e0 a la presensa \u2018d na class nobiliar e borgh\u00e8isa \u2018d bon livel coltural, an \u00ebs-ciairiss \u00ebl foson\u00e9 a Turin e ant j\u2019\u00e0ute provinse d\u00ebl Piemont, \u00ebd na literatura piemont\u00e8isa an pr\u00f2sa che, ant l\u2019Eutsent, a treuva ant \u00ebl teatro, ant \u00ebl romanz e peui ant \u00ebl giornalism s\u00f2 d\u00ebsboch natural. N\u00ec an \u00ebsburdiss d\u2019armarch\u00e9 coma o un, o l\u2019\u00e0ut ancora \u2018d costi tre g\u00e9ner a rivran a s\u00f2 c\u00f2 pa an amont, ma an aval \u00ebd l\u2019unificassion, valad\u00ec d\u00f2p \u00ebd l\u2019emarginassion \u00ebd la capital a sit\u00e0 \u2018d provinsa e d\u00f2p \u00ebd la degradassion d\u00ebl piemont\u00e8is da lenga d\u00eb stat a lenga \u2018d provinsa. Ant\u00ebrsegn che za da temp a mossava n\u2019arbeuj coltural ch\u2019a l\u2019\u00e9 nen \u00ebst\u00e0it \u00ebscogn\u00e0 da n\u2019aveniment d\u00ebdf\u00f2ra, c\u00f2 se tant gr\u00f2ss, me ch\u2019a l\u2019\u00e9 st\u00e0it \u00ebl trasferiment \u00ebd la capital f\u00f2ra-man&#8221;<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify; padding-left: 450px;\"><strong style=\"font-size: 13px; line-height: 19px; text-align: right;\"><em>Sergi Maria Girardin<\/em><\/strong><\/p>\n<h5 style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-weight: normal;\">(Da <em>La pr\u00f2sa piemont\u00e8isa da le f\u00e0ule ai romanz<\/em>, an &#8220;II Convegno internazionale sulla lingua e la letteratura del Piemonte&#8221;, V\u00ebrs\u00e8j 2000).<\/span><\/h5>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><a href=\"https:\/\/www.gioventurapiemonteisa.net\/2020\/wp-content\/uploads\/2010\/12\/c_brero_1991.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter  wp-image-10886\" style=\"border: 1px solid black;\" title=\"c_brero_1991\" src=\"https:\/\/www.gioventurapiemonteisa.net\/2020\/wp-content\/uploads\/2010\/12\/c_brero_1991.jpg\" alt=\"\" width=\"612\" height=\"532\" \/><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>. Mila agn \u00ebd literatura piemont\u00e8isa &#8211; la st\u00f2ria dle litre piemont\u00e8ise an abres\u00e9 &#8211; \u00ab&#8230; la literatura an lenga piemont\u00e8isa a l\u2019\u00e9 and\u00e0ita arlongh \u00ebd &hellip;<\/p>\n<p class=\"read-more\"> <a class=\"\" href=\"https:\/\/www.gioventurapiemonteisa.net\/2020\/?page_id=2886\"> <span class=\"screen-reader-text\">La Literatura piemont\u00e8isa<\/span> Leggi tutto \u00bb<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-2886","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.gioventurapiemonteisa.net\/2020\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2886","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.gioventurapiemonteisa.net\/2020\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.gioventurapiemonteisa.net\/2020\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gioventurapiemonteisa.net\/2020\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gioventurapiemonteisa.net\/2020\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2886"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.gioventurapiemonteisa.net\/2020\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2886\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.gioventurapiemonteisa.net\/2020\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2886"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}