Sì, a venta pijé an brass le ciaciarade piemontèise ch’an pòrto a sparpajé për dabin ij mond ëd le fantasìe e chërdense. Sicur nen mach an Piemont ëste sfërvaje misteriose a l’han fàit ëstòria e brandà ‘d tëmme popolar, ant j’ànime dij montagnin o dij campagnin.
As disìa: “A-i é le masche ch’a fan la fìsica!” Donca ij pensé misterios e sensa na solussion sempia a l’han sèmper dàit achit a stòrie faravòsche.
Ël Mont Musiné o Misiné (volgarment Mont Asiné) a l’é conossù ‘me un ëd costi pòst. Sta montagna butà sl’andagn ëd le croste dj’Alp Grale, tra Dòira e Stura a ten andrinta ‘d soe rochere mascareule tante drolarìe. An ponta (m 1150 slm) dël 1901 a l’han alvà na majestosa cros ëd siman armà, ch’a signa l’arcòrd ëd na bataja roman-a. Ch’a sia e a sia stàit un pòst frequentà da tante gent a l’é na còsa disoma normal e storicament signà. Ch’a sia, nopà, dcò frequentà da j’UFO (Unidentified Flying Object – Acrònim piemontèis: Còsa Volòira nen Arconossùa – CVNA) a l’é n’afé motobin pì dlicà e misterios. An pì, le rochere mal ëstrafognà, la part àuta sèmper mach forgià a zerb (a l’han provà a pianté ‘d vegetassion, ma gnente a fé), ij beucc ëscolpì ansima dle ciaplere ch’a arcòrdo le costelassion dël cel, ij dissegn ch’a ten-o a presenté dë smijanse a navissele marsian-e o giù da lì; i disìo, tut sossì a sgrafigna realment la fantasìa uman-a.
J’onde radio dantorn al Mont Musiné a son motobin disturbà, as vëddo virojé ‘d lus ant le neuit d’otogn (ëd culèis? Chissà mai), j’eve ch’a cambio diression sensa na vàlida spiegassion gravitassional, e anans parèj. Chi a sarìa nen condissionà da sitante còse? Un-a dle pì avosà a l’é che sota dla montagna, spërfondà an chèich balma creusa o an chèich përtus malvers , a-i sia un pais pien ëd marsian e mincatant as na seurto për torné a soe meison. Che bel fantastiché! Che bel deje frusta a la ment e anmaginé ij mond! Ma fin-a a ancheuj, dincinato, pagnun marsian a l’ha ‘nvitane a sin-a… Se as veul, për na minuta, deje un sens pì tecnich/sentìfich e men fantasios a venta anlora arcordé che sta montagna a l’é formà da tanto fer e magnetite ch’a peulo dé forma dròla a dij sludi sensa temporaj e deje gena a le bùssole dij reoplan.
A l’é comsissìa real l’agiut che sta montagna a l’ha sporzù a le tante comunità ch’a son passà an vàire sècoj. Tant da porteje a lassé na forma tangibil ëd ringrassiament, un segn ëspiritual come na forma ‘d piasì, për tut lòn ch’a trovavo an cost angol ëd natura. Un «leu për lë spìrit», un leu andoa che un a podìa sentisse pì davzin a col Dé lassù, un leu ch’a dèissa achit e purëssa a l’ànima, longh la carzà càuda dla vita.
Doe àutre citassion ëstòrich-faulìstiche ch’as gropo al Mont Musiné a son coste-sì: scond ël Vangeli ëd Maté as conta che dantorn al 3 a.G.C. (donca, davzin a la mòrt e Arsuression ëd Gesù Crist) a sia esilià an coste balme ël Rè dla Giudea, Eròde Ascalonita (73 a.G.C. – 4 d.G.C.) a séghit dël famos ravagi di Nossent.
L’àutra citassion a s’ancrosia con le vicende dl’imperador Costantin I ël Grand (274 – 337) che dël 312 d.G.C., antramentre che a Turin as batajava con ël nemis Massensi, a l’ha convertisse al Cristianesim, apress d’avèj vist na cros tuta anvisca lì sël Musiné. Costa a portava la scrita: «In Hoc Signo Vinces» (con cost segn a sarà vitòria).
A saran mach ëstòrie da vijà o dle pcite vrità, antant ël Mont Musiné a ten ij temp e ij misté. Fin tant che ij famos forësté dj’àuti mond as faran nen vëdde, noi is lo tënoma s-ciass ant ij sò senté e ant soe ciaplere mascareule.
Fabrissi Livi Pignatelli | Il Monviso, 26.7.2013